Ứng xử văn hóa trên môi trường số
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số theo Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL ngày 5/3/2026 được xem là bước đi quan trọng nhằm định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia không gian mạng theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn, hình thành thói quen giao tiếp văn minh, trách nhiệm và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng mạng.
Hiện nay, cùng với sự bùng nổ của không gian số, bên cạnh những nội dung tích cực, hữu ích, trên môi trường mạng xuất hiện nhiều thông tin sai lệch, nội dung độc hại và những hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực. Mỗi năm cơ qua chức năng xử phạt hàng trăm trường hợp vì đăng tải, chia sẻ thông tin vi phạm pháp luật.
Chỉ tính riêng trên địa bàn Quảng Ninh, trong tháng 3 vừa qua, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh) đã xử phạt hành chính một số trường hợp sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin, hình ảnh mang tính chất tai nạn, kinh dị, rùng rợn; đăng tải, lan truyền thông tin xấu, độc, phản động, sai sự thật từ các trang mạng xã hội chống đối; đăng tải nội dung sai lệch liên quan đến lực lượng Công an nhân dân… Những vụ việc này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường thông tin và đời sống xã hội.
Thực trạng đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thiết lập và lan tỏa các chuẩn mực văn hóa số, giúp người dùng nhận thức rõ trách nhiệm của mình khi tham gia không gian mạng. Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được ban hành gồm 3 chương, 12 điều, quy định các chuẩn mực dành cho 5 nhóm đối tượng: Cá nhân; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số; nhà cung cấp dịch vụ Internet; Cơ quan báo chí, cơ quan báo chí hoạt động phát thanh, truyền hình, công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn và các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khác.
Mục đích của Bộ Quy tắc nhằm định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia không gian mạng theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam; thúc đẩy xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và tôn trọng văn hóa Việt Nam; khuyến khích việc lan tỏa những nội dung tích cực, sáng tạo, mang bản sắc dân tộc. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; thúc đẩy sự minh bạch trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; phối hợp với cơ quan quản lý trong công tác định hướng, giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số; khuyến khích phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hoá tiến bộ của nhân loại trên môi trường số.
Công an tỉnh tổ chức tuyên truyền kiến thức pháp luật về an ninh mạng và ATGT cho sinh viên Trường Cao đẳng Y tế. Ảnh: Công an tỉnh cung cấp
Nhận thức rõ điều đó, thời gian qua, tỉnh Quảng Ninh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số, đặc biệt trong giới trẻ. Một trong những điểm sáng là mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn cho học sinh, sinh viên”, được triển khai thí điểm từ năm 2022 tại 4 cơ sở giáo dục. Mô hình từng bước chứng minh tính hiệu quả trong nâng cao nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm của học sinh, sinh viên khi tham gia mạng xã hội. Trên cơ sở đó, giai đoạn 2024 - 2025 tỉnh đã triển khai tại 100% cơ sở giáo dục từ THPT trở lên và giai đoạn 2026 - 2030 mở rộng tới toàn bộ các trường THCS trên địa bàn.
Theo đó, các hoạt động tuyên truyền, giáo dục tiếp tục được đẩy mạnh. Riêng năm 2025, Công an tỉnh đã tổ chức 5 lớp tập huấn cho gần 1.000 thành viên ban quản trị, ban biên tập các trang mạng xã hội của nhà trường; phối hợp tổ chức 75 hội nghị tuyên truyền với sự tham gia của hơn 40.000 học sinh, sinh viên. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng quản lý, kiểm duyệt thông tin, xử lý tình huống phát sinh, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các kênh truyền thông chính thống trong nhà trường.
Các thông tin chính thống, tích cực thường xuyên được đăng tải, chia sẻ trên trang mạng xã hội "Tuổi trẻ Quảng Ninh".
Cùng với đó, các cấp bộ Đoàn phát huy vai trò xung kích, định hướng, lan tỏa giá trị tích cực tới thanh thiếu nhi trên không gian mạng. Thông qua các trang mạng xã hội của Đoàn, Hội, Đội, nhiều nội dung ý nghĩa như “Mỗi ngày một việc tốt”, “Mỗi tuần một câu chuyện đẹp”, chiến dịch “Quảng Ninh trong tôi là…”, các tuyến bài tuyên truyền về gương người tốt, việc tốt… được lan tỏa hiệu quả. Chính những câu chuyện giản dị nhưng giàu tính nhân văn đã góp phần nuôi dưỡng lý tưởng sống đẹp, hình thành “lá chắn mềm” trước các tác động tiêu cực trên không gian mạng, đồng thời khuyến khích thanh thiếu nhi sáng tạo nội dung tích cực, phản bác thông tin xấu, độc.
Tin tưởng, cùng với những định hướng từ Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, sự vào cuộc của các cấp, ngành và ý thức, trách nhiệm của mỗi cá nhân, không gian mạng sẽ thực sự trở thành môi trường tích cực, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp, thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.
Link gốc: Ứng xử văn hóa trên môi trường số
Duy Khoa - Báo Quảng Ninh