Hiệu quả phục hồi chức năng ở bệnh nhân vẹo cột sống học đường qua một ca lâm sàng

“Trong năm 2025, tôi để ý thấy con lúc ngồi học cũng như con đi lại vẹo hẳn lưng sang một bên, vai (P) cao hơn vai (T), con thường kêu là đau lưng lan xuống 2 chân, tê bì nhiều 2 chân. Tôi cho đi khám tại bệnh viện Việt Đức thì phát hiện ra con tôi bị vẹo cột sống”.

Đó là những chia sẻ đầu tiên của gia đình em Vũ Xuân Thịnh (14 tuổi, Đầm Hà, Quảng Ninh) khi đưa em đến Bệnh viện Lão khoa - Phục hồi chức năng Quảng Ninh điều trị về vẹo cột sống .

Qua thăm khám, bệnh nhân có mất cân bằng tư thế với hai vai lệch, dáng đi bất đối xứng, đau vùng cột sống thắt lưng kèm tê lan xuống hai chân. Đây là những biểu hiện cho thấy cột sống không còn đảm nhiệm tốt vai trò là “trục chịu lực” của cơ thể. Khi đường cong sinh lý bị thay đổi, lực phân bố lên các đốt sống, đĩa đệm, dây chằng và hệ cơ cạnh sống trở nên mất cân đối. Các nhóm cơ một bên phải hoạt động quá mức trong khi bên đối diện lại bị kéo giãn và yếu dần. Chính sự mất cân bằng này làm xuất hiện đau kéo dài, thay đổi dáng đi và trong nhiều trường hợp có thể gây kích thích hoặc chèn ép các rễ thần kinh, tạo nên triệu chứng tê lan xuống chi dưới.

Đối với những bệnh nhân điều trị cong vẹo cột sống như  em Thịnh, mục tiêu của phục hồi chức năng quan trọng là khôi phục sự cân bằng của hệ cơ - xương - khớp, cải thiện khả năng kiểm soát tư thế và xây dựng lại các mẫu vận động đúng, từ đó gia tăng tầm vận động và khả năng vận động của cột sống; phòng ngừa sự tiến triển của biến dạng cột sống; các bệnh thứ phát của hệ vận động, hô hấp, tim mạch và giúp người bệnh trở lại sinh hoạt bình thường.

Sau khi đánh giá toàn diện, chúng tôi xây dựng cho bệnh nhân một chương trình điều trị cá thể hóa: Các bài tập được lựa chọn nhằm tăng sức mạnh nhóm cơ thân mình, điều chỉnh mất cân bằng cơ hai bên cột sống, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, điều chỉnh tư thế đứng - ngồi - đi và hình thành lại các mẫu vận động sinh lý. Đây là quá trình đòi hỏi sự kiên trì của người bệnh và sự theo dõi sát sao của đội ngũ kỹ thuật viên phục hồi chức năng để điều chỉnh bài tập theo từng giai đoạn:

- Vận động trị liệu: giúp tăng lực nhóm cơ yếu, kéo dãn cơ ở phần lõm của đường cong, tăng cường linh hoạt của cột sống

 - Kéo giãn cột sống: Chỉ định dùng máy kéo giãn cột sống với mục tiêu giảm áp lực lên các đĩa đệm và các rễ thần kinh, góp phần cải thiện triệu chứng đau và tê lan xuống hai chân.

- Sử dụng áo nẹp chỉnh hình: Nhằm định hình và ngăn độ cong nặng thêm.

- Điều chỉnh tư thế: Duy trì dáng ngồi, đứng thẳng và kê gối, nệm phù hợp khi ngủ để hỗ trợ quá trình nắn chỉnh

Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng các phương pháp vật lý trị liệu khác nhằm hỗ trợ giảm đau, giảm co cứng cơ, cải thiện hoạt động thần kinh cơ; tạo điều kiện thuận lợi cho các kỹ thuật vận động trị liệu thực hiện hiệu quả hơn như: Điện xung; paraffin; đèn hồng ngoại …

Sau hơn một năm điều trị liên tục, những thay đổi tích cực đã xuất hiện.

Dáng đi của Thịnh cân đối hơn. Hai vai giảm rõ sự mất cân xứng. Triệu chứng tê hai chân không còn. Đau vùng thắt lưng giảm đáng kể, giúp em vận động, học tập và sinh hoạt dễ dàng hơn, tự tin hơn.

Kết quả này không phải là sự thay đổi chỉ sau vài buổi tập, mà là thành quả của một quá trình điều trị phục hồi chức năng được xây dựng đúng nguyên tắc: đánh giá chính xác - lập kế hoạch cá thể hóa - theo dõi sát tiến triển - điều chỉnh chương trình điều trị theo từng giai đoạn hồi phục.

Trong điều trị vẹo cột sống, đặc biệt ở lứa tuổi thiếu niên khi hệ cơ xương vẫn đang phát triển, phục hồi chức năng có vai trò rất quan trọng. Can thiệp đúng thời điểm giúp cải thiện tư thế, tăng sức mạnh cơ, giảm đau, nâng cao khả năng vận động và góp phần làm chậm tiến triển của biến dạng cột sống, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ phải can thiệp bằng các phương pháp xâm lấn trong tương lai.

Mỗi bệnh nhân là một hành trình khác nhau. Với chúng tôi, điều đáng quý nhất không chỉ là những chỉ số được cải thiện, mà còn là khoảnh khắc người bệnh có thể bước đi tự tin hơn, vận động tốt hơn và trở lại với cuộc sống đúng với lứa tuổi của mình.

Khoa Vật lý trị liệu