Chậm phát triển vận động ở trẻ nhỏ: nhận diện sớm và đồng hành đúng cách
Trong hành trình nuôi dạy con, bước đi chập chững hay cái với tay cầm lấy đồ chơi của con luôn là niềm hạnh phúc vô bờ của cha mẹ. Tuy nhiên, vẫn có không ít phụ huynh băn khoăn: “Vì sao con bằng tuổi các bạn mà cổ vẫn mềm? Sao con chưa biết lẫy, chưa thể tự ngồi vững, chưa bò, chưa đi?”
Vận động ở trẻ: Hai mảnh ghép quan trọng
Trong các lĩnh vực phát triển của trẻ em, vận động giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Sự phát triển vận động diễn ra song song với quá trình trưởng thành của hệ thần kinh trung ương và toàn bộ cơ thể. Kỹ năng vận động được chia thành hai nhóm chính: vận động thô và vận động tinh.
- Vận động thô: liên quan đến hoạt động và sự phối hợp của các nhóm cơ lớn, giúp trẻ thực hiện các tư thế và di chuyển cơ bản như kiểm soát đầu cổ, lẫy lật, ngồi, quỳ, bò, đứng, đi, chạy nhảy,…
- Vận động tinh & Phối hợp tay – mắt: là sự khéo léo của các nhóm cơ nhỏ (ngón tay, cổ tay) kết hợp cùng thị giác giúp trẻ cầm nắm, chuyển đồ vật giữa 2 tay, xếp khối, nhặt đồ vật nhỏ, cầm bút tô vẽ, cài nút áo...
Trẻ chậm phát triển vận động là những trẻ gặp khó khăn hoặc bị chậm trễ trong việc đạt được các mốc phát triển liên quan đến khả năng vận động so với các bạn cùng lứa. Sự chậm trẻ có thể ở kỹ năng vận động thô hoặc vận động tinh hoặc cả hai.
Mốc vận động điển hình của trẻ trong 2 năm đầu:
Trẻ từ 0-1 tháng tuổi: Chủ yếu là vận động tự phát, không có mục đích, không có trật tự, không phối hợp, xuất hiện đột ngột cả hai bên và các phản xạ tự nhiên như bú, mút, nắm…Khi nằm ngửa: đầu gối, khủy tay gấp trong. Nằm sấp treo ngang bụng: đầu rũ
Trẻ 2-3 tháng: Giữ vững cổ, khi nằm sấp có thẻ ngẩng đầu lên từng lúc, cuối tháng thứ 3 có thể nâng đầu cao, duy trì và nâng ngực. Đưa tay vào miệng, nhìn ngắm, mở và nắm bàn tay
Trẻ 4-5 tháng: Lẫy được từ sấp sang ngửa, từ ngửa sang sấp, có thể ngồi khi được đỡ nách. Trẻ hướng về, với tay theo đồ chơi, đưa mọi thứ vào miệng
Trẻ 6-8 tháng: 6 tháng ngồi được nhưng chưa vững, dễ ngã. 7-8 tháng tự ngồi vững vàng. Cầm đồ vật bằng lòng bàn tay, chuyển vật tự tay này sang tay khác, đập đồ vật vào nhau để phát âm thanh. Đưa tay với lấy đồ vật, cầm bánh cho vào miệng
Trẻ 9 -11 tháng: Bò bằng bàn tay, bàn chân, bắt đầu đứng vịn và thích đi men. Có thể nhặt đồ vật bằng ngón cái và ngón trỏ
Trẻ 12 tháng: Đứng vững, đi men tốt, có thể tự ngồi xuống và đứng lên, tự bước vài bước. Trẻ chỉ đồ vật bằng ngón trỏ
Trẻ 13-15 tháng: Trẻ tự đi vài bước nhưng loạng choạng dễ ngã, leo trèo lên bàn ghế hoặc đồ vật có kích thước lớn, tự cúi xuống hoặc ngồi xổm nhặt đồ rồi tự đứng lên không cần trợ giúp. Trẻ sử dụng ngón tay nhặt vật nhỏ, dùng bút chì tạo nét vẽ trên giấy, ném bóng về phía trước, xếp chồng được ba khối hộp hoặc đồ chơi nhỏ lên nhau
Trẻ 18 – 23 tháng: Trẻ đi vững, chạy một đoạn ngắn, có thể chưa vững, bước lên xuống một vài bậc cầu thang khi bám vịn vào tường hoặc lan can, có thể đá quả bóng về phía trước. Trẻ biết bật công tắc điện, xếp chồng được 6 khối nhỏ hoặc nhiều đồ chơi lên nhau, cầm được thìa và xúc ăn, cầm bút vẽ nguệch ngoạc
Trẻ 2 tuổi: Chạy vững, có thể bước lên xuống cầu thang khi có người dắt, có thể nhảy 2 chân rời mặt đất cùng lúc. Trẻ biết xâu hạt cườm, vòng nhựa vào sợ dây, xếp chồng 6-7 khối lên nhau.
Vậy khi nào cha mẹ cần cho con đi khám ?
Nếu trẻ thuộc một trong các trường hợp sau, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ tới các cơ sở y tế chuyên khoa Nhi hoặc Phục hồi chức năng để được các bác sĩ thăm khám và kiểm tra toàn diện:
- Các bất thường sơ sinh: Mềm nhẽo hoặc co cứng sau sinh
- Trẻ chưa đạt được các mốc phát triển theo tháng tuổi như đã nêu ở trên
- Trẻ đã làm được một kỹ năng vận động nhất định nhưng sau đó đột ngột yếu đi hoặc mất hẳn.
Lời khuyên dành cho cha mẹ
- Theo dõi mốc phát triển: Chậm vận động có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh lý thần kinh cơ, tổn thương não, bại não hoặc rối loạn phối hợp vận động. Việc theo dõi mốc phát triển theo tháng tuổi giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và có hướng điều trị phù hợp.
- Xây dựng môi trường giàu kích thích vận động tại nhà: Hạn chế tuyệt đối cho trẻ nhỏ xem tivi, điện thoại hay sử dụng xe tập đi tròn kéo dài. Hãy tạo không gian an toàn trên sàn nhà để trẻ tự do lẫy, trườn, bò qua chướng ngại vật mềm, chơi đồ chơi chuyển tay, nhặt hạt và xếp khối cùng bố mẹ.
Phục hồi chức năng – Giải pháp then chốt và toàn diện
Phục hồi chức năng đóng vai trò then chốt, gần như là chủ lực trong điều trị chậm phát triển vận động. Hiện nay, tại khoa Tâm lý trị liệu – Bệnh viện Lão khoa Phục hồi chức năng đang phối hợp đồng bộ các phương pháp điều trị cho nhiều trẻ chậm phát triển vận động ở các mức độ khác nhau:
Vận động trị liệu: Tùy thuộc vào mức độ và tình trạng của trẻ, sử dụng các kỹ thuật vận động chuyên biệt như: kỹ thuật kiểm soát đầu cổ, kỹ thuật tạo thuận lật lẫy, tạo thuận ngồi dậy, bò, đứng, đi, giữ thăng bằng…
Vật lý trị liệu: Sử dụng các tác nhân vật lý như điện xung kích thích thần kinh cơ, nhiệt trị liệu, từ trường, tử ngoại…
Hoạt động trị liệu: Luyện tập các kỹ năng sinh hoạt hàng ngày, giúp trẻ học cách ăn uống, cách sử dụng thìa, dĩa, thực hiện chăm sóc cá nhân như đánh răng, rửa mặt và tham gia vui chơi…
Ngôn ngữ trị liệu: Áp dụng với các trẻ chậm vận động có kết hợp với chậm nói, giảm giao tiếp, tương tác xã hội.
Đội ngũ bác sĩ và kỹ thuật viên khoa Tâm lý trị liệu – Bệnh viện Lão khoa Phục hồi chức năng luôn sẵn sàng đồng hành, lượng giá toàn diện và lên lộ trình can thiệp cá nhân hóa dành riêng cho từng trẻ.
Khoa Tâm lý trị liệu