Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - động lực then chốt cho tăng trưởng nhanh, bền vững

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư lan tỏa mạnh mẽ, khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, cũng như tốc độ phát triển của mỗi địa phương. Quảng Ninh hiện đang chuyển đổi phát triển từ “nâu” sang “xanh”, KHCN và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn 2025-2030.

Những năm gần đây, Quảng Ninh đã có những bước đi bài bản, chủ động đưa KHCN và đổi mới sáng tạo trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển. Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã ban hành hàng trăm văn bản lãnh đạo, chỉ đạo. Đặc biệt đã tổ chức hội nghị quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tới hơn 15.000 cán bộ, đảng viên toàn tỉnh.

Một trong những thành tựu nổi bật là sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng dựa vào vốn và tài nguyên sang chiều sâu dựa trên tri thức, công nghệ và năng suất lao động. Giai đoạn 2016-2020, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp hơn 53% vào tăng trưởng GRDP của tỉnh, cao hơn mức bình quân cả nước (45,6%). Giai đoạn 2021-2024, tỷ lệ này tiếp tục duy trì trên 50%. Điều đó cho thấy nền kinh tế Quảng Ninh đang giảm dần sự phụ thuộc vào vốn, tài nguyên, đồng thời nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và hiệu quả quản lý.

Cùng với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của tỉnh từng bước hình thành và ngày càng hoàn thiện. Quảng Ninh đã sớm xây dựng các trung tâm ươm tạo công nghệ, phát triển doanh nghiệp KHCN, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trong nhiều lĩnh vực như dược liệu, gốm sứ mỹ nghệ, công nghệ thông tin… Trường Đại học Hạ Long thành lập Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thường xuyên tổ chức các sân chơi, cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, nhằm ươm mầm tài năng trẻ. Nhờ đó, chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) của Quảng Ninh liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước, năm 2025 đứng thứ 3/34 tỉnh, thành phố.

KHCN và đổi mới sáng tạo thời gian qua đã tạo dấu ấn rõ nét trong nhiều lĩnh vực của Quảng Ninh. Trong nông nghiệp, tỉnh đã hình thành các vùng sản xuất tập trung, bảo tồn nguồn gen quý, đồng thời đưa sản phẩm OCOP vào chuỗi giá trị, với 63% sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Ngành y tế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, chuyển giao nhiều kỹ thuật từ tuyến Trung ương, đưa các kỹ thuật hiện đại trở thành thường quy tại bệnh viện tuyến tỉnh. Giáo dục thúc đẩy mạnh mẽ dạy học STEM, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và robot trong giảng dạy. Hạ tầng công nghệ thông tin cũng phát triển nhanh với cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch, quản lý; phủ sóng 4G đến 100% dân số và 5G đạt 37,5%, vượt mức trung bình cả nước (26%).

Những kết quả này cho thấy KHCN, đổi mới sáng tạo đã và đang tác động toàn diện tới kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh của tỉnh, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, Quảng Ninh cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Kinh tế số của tỉnh vẫn ở mức thấp so với mặt bằng chung cả nước, việc thu hút đầu tư quy mô lớn trong lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, vi mạch còn hạn chế; hạ tầng công nghệ cao chưa đồng bộ, thiếu các khu công nghệ đủ tầm để hấp dẫn các tập đoàn chiến lược. Nguồn nhân lực KHCN còn thiếu và yếu, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật. Các tổ chức KHCN công lập còn nặng tính hành chính, thiếu cơ chế tự chủ, cơ sở vật chất lạc hậu. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp của tỉnh, vẫn khó tiếp cận vốn và công nghệ, chưa mặn mà đầu tư cho nghiên cứu, phát triển. Nếu không có các giải pháp đột phá, mục tiêu đưa tỷ trọng kinh tế số đạt 30% GRDP vào năm 2030 sẽ là một thách thức lớn.

Theo Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Mạnh Cường, để KHCN và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực then chốt, Quảng Ninh sẽ tập trung vào một số hướng đi chiến lược trong giai đoạn tới. Tỉnh sẽ xây dựng các chính sách đặc thù, cho phép thử nghiệm cơ chế, chính sách với công nghệ và mô hình kinh doanh mới nhằm tháo gỡ rào cản và tạo không gian đổi mới. Song song với đó là đầu tư mạnh cho hạ tầng KHCN, thúc đẩy liên kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp để đào tạo nhân lực chất lượng cao, có chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài trong và ngoài nước.

Tỉnh cũng khuyến khích hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đổi mới sáng tạo để hỗ trợ startup và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Đặc biệt, Quảng Ninh chú trọng khơi dậy tinh thần “dám nghĩ, dám làm”, lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo trong cộng đồng, biến KHCN và đổi mới sáng tạo không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền, mà trở thành khát vọng chung của toàn xã hội.

Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhận định: Với thành tựu đã đạt được, cùng định hướng rõ ràng, Quảng Ninh đang hội tụ đủ điều kiện để trở thành điểm sáng về phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo của cả nước. Khi KHCN thực sự được đặt ở vị trí trung tâm, cùng các giải pháp đồng bộ về thể chế, hạ tầng, nhân lực và văn hóa đổi mới sáng tạo, Quảng Ninh hoàn toàn có thể hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Link gốc: Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - động lực then chốt cho tăng trưởng nhanh, bền vững

Hoàng Nga - Báo Quảng Ninh